Гомәр Бәширов. Биобиблиографик белешмәлек
Татарстанның халык язучысы, фольклорчы, Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт бүләге иясе Гомәр Бәшировның (1901-1999) тууына 2026 елда 125 ел тулды. Шул уңайдан ТР Милли китапханәсе сайтында күренекле әдипкә багышлап төзелгән электрон белешмәлек редакцияләнде, соңгы биш ел эчендә дөнья күргән басмалар, яңа материаллар белән тулыландырылды.
Г. Бәширов әдәбиятка 1930 еллар башында килә. 1930-40 елларда Г. Разин исеме белән таныла. «Канлы бармаклар» исемле беренче хикәясе 1931 дә Мәскәүдә «Ударниклар» журналында басыла. Туган ил темасын яктырткан «Соңгы сугыш» дигән беренче китабы 1934 елда Казанда нәшер ителә. Әдипнең сугышка кадәрге иҗат биографиясендә иң күренекле урын тоткан «Сиваш» повесте (1937) Кызыл Армия сугышчыларының 1920 еллардагы Сивашны кичкәндәге батырлыкларын сурәтли.
Г. Бәширов совет халкының фашист илбасарларына каршы героик көрәшен чагылдырган «Намус» (1947) романын сугыш барган көннәрдә яза башлый. Шул чор татар авылын сурәтләп, автор үз халкының бай рухи дөньясын ачып бирә. Романның төп герое - фидакарь, көчле рухлы, кешелекле, эчкерсез Нәфисә - сугыштан соңгы татар әдәбиятында иң уңышлы хатын-кыз образларыннан берсе булып таныла. Роман татар укучылары арасында гына популярлык казанып калмый, СССР халыклары телләренә дә тәрҗемә ителә һәм 1951 елда СССР Дәүләт бүләгенә лаек була. Төрле елларда романның рус телендә унлап басмасы дөнья күрә, инглиз, француз, немец, испан, кытай, венгр, поляк, чех, болгар һәм башка телләргә тәрҗемә ителә.
Г. Бәширов күп еллар дәвамында халык авыз иҗаты әсәрләрен җыю һәм өйрәнү эшчәнлеге алып бара. Ул туплаган һәм әдәби яктан эшкәрткән халык әкиятләре, җырлары, мәзәкләре күптомлы «Татар халык иҗаты» басмасында, «Мең дә бер мәзәк» (1963); «Туган тел мәзәкләре» (1995) китапларында дөнья күрә. «Көзге ачы җилләрдә» (1984), «И язмыш, язмыш» (1990), «Сарут» (1990) повестьлары, «Туган ягым - яшел бишек» исемле автобиографик әсәре, «Җидегән чишмә» романы һ. б. әдип иҗатының энҗеләре булып торалар.
Электрон белешмәлектә әдипнең тәрҗемәи хәле, тормышы һәм иҗатын яктырткан мәкаләләр, истәлекләр, әдипнең әсәрләре, фотоархив, видеоязмалар, аудиоязмалар, методик материаллар урын алды. «Библиография» бүлегендә Г. Бәшировның төп басма китаплары, җыентыкларда, вакытлы матбугатта басылып чыккан әсәрләре исемлеге, аның хакындагы аерым басмалар, җыентыкларда, вакытлы матбугат битләрендә басылып чыккан мәкаләләр исемлеге бирелде. Белешмәлек татар һәм рус телләрендә төзелде.
Г. Бәшировның тәрҗемәи хәле
- Әдипләр
- Әдипләребез: биобиблиографик белешмәлек
- MATBUGAT. RU
- TATARICA
- Татарстан Республикасы язучылар берлеге
- Тукай дөньясы
Г. Бәшировның тормышы һәм иҗаты турында мәкаләләр
- Арчалар Гомәр Бәширов иҗатын барлый (фотолар)
- Әдипнең мирасы
- Әдип турында замандашлары һәм каләмдәшләре
- Гомәр ага Бәшировның тормыш кагыйдәләре
- Гомәр Бәшировның басылмаган хикәясе: «Өч нокта. Таксист кыз Малайша һәм Илдар»
- Бәширов иҗаты хакында мәдәни-фәлсәфи сүз
- Намуслы гомер һәм иҗат
- «Намус» китабы (видео, фотолар)
- Гомәр Бәширов әсәрләрендә халык поэзиясе
- Гомәр Бәширов - «Гомерем буена берәүдән дә көнләшмәдем, шуңа озак яшәдем»
- Гомәр Бәшировның сайланма әсәрләре
Г. Бәширов турында истәлекләр
Г. Бәширов әсәрләре
Гомәр Бәширов хатлары
Г. Бәшировка багышланган сценарийлар, методик материаллар, презентацияләр
- «Гомәр Бәшировның «Туган ягым - яшел бишек» әсәрендә татар халкының рухи байлыгы, әхлакый прициплары чагылышы» темасына дәрес эшкәртмәсе
- Г. Бәшировның “Туган ягым – яшел бишек” әсәрендә халкыбыз йолалары
- Гасырларны кичкән бу шәхес (Г.Бәшировның тормыш һәм иҗат юлына багышланган әдәби кичә)
- Гомәр Бәширов: презентация
- Гомәр Бәширов «Туган ягым - яшел бишек» (татар әдәбиятыннан ачык дәрес эшкәртмәсе)
- Җидегән чишмәләрдән куәт алган шәхес ( Г.Бәшировка багышланган әдәби-музыкаль чара эшкәртмәсе)
- «Менә сиңа, мә!» (Гомәр Бәшировның шул исемдәге хикәясен өйрәнү дәресе)
- «Туган ягы кирәк кешегә...» (Г. Бәшировның «Туган ягым - яшел бишек» повестен өйрәнү)
- «Туган ягым-яшел бишек» үзе − Килер буыннарга әманәт... ( Г.Бәширов иҗатына багышланган класстан тыш чара)
Видеоязмалар
- Композитор Сара Садыкова турында халык язучысы Гомәр Бәширов әзерләгән тапшыру. 1986 ел
- Намуслы гомер һәм иҗат (Г. Бәширов)
- «Намус» китабы (видео, фотолар)
- Гомәр Бшширов (1901-1999) Күренекле татар язучысы = Гумер Баширов (1901-1999) Выдающийся татарский писатель
Аудиоязмалар
Библиография
Соңгы яңарту: 2026 елның 2 июне, 10:52