Татарстан Республикасы Милли китапханәсе

Рухы сынмаган көрәшче

2015 елның 10 июле, җомга

2015 нче елның 8 нче июлендә Татарстан Республикасы Милли китапханәсенең Зур уку залында (Казан, Кремль ур., 33 нче йорт) кулъязмалар һәм сирәк китаплар бүлеге хезмәткәрләре тарафыннан, күренекле язучы, журналист, җәмәгать эшлеклесе Мәхмүт Бөдәйлинең (1895–1975) тууына 120 ел тулуга багышлап, «Рухы сынмаган көрәшче» («Не сломленный духом») дип аталган китап күргәзмәсе куелды.

Мәхмүт Кәшфелһади улы Бөдәйли 1895 нче елның 3 нче апрелендә элекке Казан губернасының Мамадыш өязендәге Иске Мәкчем (хәзерге Ямаш) авылында туган. Бик яшьләй ятим калу сәбәпле, аның тормыш юлында зур сынаулар кечкенәдән башланган.

М.Бөдәйли Троицк мәдрәсәсендә белем ала. 1912 нче елдан эшчәнлеген «Вакыт» газетасының, «Акмулла» һәм «Шура» журналларының Төркестан буенча үз хәбәрчесе сыйфатында башлап җибәрә. 1917 нче елда – 11 нче армиянең мөселман гаскәриләре советы рәисе һәм «Иптәш» исемле армия газетасы мөхәррире. 1920 нчедә – Бөтенроссия Үзәк Башкарма Комитетының «Кызыл Шәрекъ» агитпоезды чыгарган шул исемдәге газетаның мөхәррире. 1920–22 елларда Төркестанда: Бохара Халык Совет Җөмһүриятенең матбугат халык комиссары, бер үк вакытта Төркестанның милләтләр эше буенча халык комиссары урынбасары, Харәзем Халык Совет Җөмһүриятендә РСФСРның Гадәттән тыш илчесе. 1922 нчедән ТАССРда дәүләт эшендә: сәламәтлек саклау һәм юстиция халык комиссарлары урынбасары, «Резинотрест»ның Казан бүлеге идарәчесе. Шулай ук ул – «Кызыл Татарстан» газетасы мөхәррире, «Чаян» журналын оештыручыларның берсе һәм беренче мөхәррире, «Кызыл Шәрекъ яшьләре» журналы редколлегиясе әгъзасы. Читтән торып Казан университетының физика-математика факультетында да укый. 1929 нчы елда «солтангалиевчелек»тә гаепләнә: ГУЛАГ архипелагында, Беломорканал, Коми АССР, Себер төзелешләрендә аның чирек гасырга якын гомере уза. Җинаять составы булмау сәбәпле, 1955 нче елда азат ителә. 1989 нчы елда исеме тулысынча аклана.

Күргәзмәдә Мәхмүт Бөдәйлинең үз әсәрләре: «Коммунистның беренче әлифбасы» (1923 нче ел), «Солдат моңлары» (1917 нче ел), «Кигәвен» псевдонимы белән язылган «Замана көлкеләре» (1927 нче ел) дә урын алды.

Күргәзмә белән танышырга рәхим итегез!

БАРЛЫК ЯҢАЛЫКЛАРНЫ УКУ